شرح ديوان . تاريخ تأليف اين رساله سال 897 ، مطابق عدد عبارت « وضع جديد » ، است . در مقدّمهء آن آمده : « اين مختصر مسمّى به جام گيتىنما بر وفق مشرب متأخّرين به صحايف ظهور نگاشت . . . مقصود آن است كه در بعضى اوقات سبب تذكار فقير باشد در مجلس عالىحضرت شاه‌زادهء عدالت‌پناه . . . و اين رساله مشتمل است بر فاتحه و سى مقصد . » امّا نام كسى كه رساله به او اتحاف شده بتصريح مذكور نگرديده . از اين رساله كه آن را گاه به خواجه نصير الدّين طوسى نيز نسبت داده‌اند ، نسخ فراوانى در كتابخانه‌ها موجود است و تا به حال چند بار طبع گرديده ، يك بار در سال 1641 ميلادى در فرانسه با ترجمهء لاتينى و ديگربار در يناى آلمان به سال 1642 ، و يك بار هم توسّط ابراهيم حقلانى مارونى به عربى ترجمه و به نام « مختصر مقاصد حكمة فلاسفة العرب المسمّى بجام گيتىنما » منتشر شده . « 1 » اخيرا نيز در تهران چاپ شده است . « 2 » 14 . منشآت : قريب هشتاد مكتوب است كه خطاب به علما ، امرا ، حكّام و رجال صاحب‌نام نوشته شده كه گذشته از نثر شيوا ، حاوى اطّلاعاتى مهم در باب اوضاع و احوال فرهنگى و اجتماعى آن دوران است . بعضى از آنها مختصر و برخى ديگر بسيار مفصل است و گاه به حدود سى صفحه بالغ مىشود . تعدادى نيز اجازه‌نامه ، وقف‌نامه يا سجلّ قباله است . در اين منشآت از صنايع لفظى فراوان استفاده شده ، نامه‌اى منحصر است در الفاظ قرآنى و مكتوبى ديگر مشتمل بر اسامى كتابهاى علمى و حكمى . « 3 » جاى آن است كه تحقيقى جامع در باب اين نامه‌ها و مخاطبان آنها صورت پذيرد . خوشبختانه نسخ متعدّدى از اين مكتوبات در كتابخانه‌ها موجود است و گاه بطور پراكنده در مجموعه‌ها خطّى نيز يافت مىشود . اخيرا اين نامه‌ها به صورتى نادرخور و با اغلاط فراوان چاپ شده است . 15 . رسالة فى رؤية شبح الشّىء فى الماء ، المشهور برسالة الظّلّ : اين رساله در مجموعه‌اى است به قطع رقعى 18 * 11 ، جلد تيماج قهوه‌اى ، داراى 256 برگ و 24 رساله از آثار فارابى ،

--> ( 1 ) . احوال و آثار خواجه نصير : 594 . ( 2 ) . تحقيقات اسلامى ، س 1 ، ش 1 ، 1365 ، ص 93 - 112 . ( 3 ) . منشآت ميبدى : 182 - 186 ، 236 - 238 .